پادپخش | این تورم غیر عادی است

🔊 | پادپخش | رادیو عصر

🔻 |  افزایش مداوم قیمت‌ها و فقیرتر شدن طبقات محروم را نمی‌توان تنها به ضعف مدیریتی یا بی‌برنامگی دولت‌ تقلیل داد. بخشی از این داستان، ریشه در رویکردی دارد که رشد را مقدم بر عدالت می‌نشاند و تحمل فشار بر اقشار مستضعف را هزینه‌ای اجتناب‌ناپذیر برای بزرگ‌تر شدن «کیک اقتصاد» تلقی می‌کند.

✏️| محمدرضا طاهری

🎙| بهنام زارع

متن کامل:

این تورم غیر عادی است

«آمریکا هیچ غلطی نمی‌تواند بکند»، گزاره کاملاً درستی است، مشروط بر آنکه گرفتار تحلیل های غلط نشده باشیم. تحلیل های غلطی که دقیقاً در نقطه مقابل این گزاره کلیدی قرار دارند. تحلیل هایی که توسعه ایران را فقط و فقط از طریق رابطه با آمریکا امکان پذیر می داند و اساساً نظام بین الملل را مساوی با آمریکا می داند: «نظام بین الملل به معنای اقتصادی کلمه یعنی آمریکا، منظور از نظام بین الملل پرتغال، اسپانیا و الجزایر نیست.»
اینگونه نیست که چنین تحلیل های غلطی که از سوی برخی دانشگاهیان نظیر سریع القلم بیان می شود، فقط در کلاس های درس و در میان سطور مجلات و روزنامه ها محصور باقی می ماند. این تحلیل ها به ویژه از دهه نود مبنای سیاست گذاری دولت ها بوده اند. این افراد اگر چه زبان به طعنه می گشایند و از انزوای ایران در صحنه بین المللی سخن می گویند، اما خودشان مسبب اصلی انزوای ایران هستند، چرا که نظام بین الملل را به یک کشور تقلیل داده اند. «کدخدا دانستن آمریکا» چیزی جز بیان ساده و عامیانه از این ایده نیست که «نظام بین الملل به معنای اقتصادی کلمه یعنی آمریکا». چنین تحلیل های غلطی به تجویزهایی غلط در سیاست خارجی انجامید که منجر به یک دهه فرصت سوزی در سیاست خارجی شد و نتیجه ای جز خسارت محض در پی نداشت.
چنین تحلیل های غلطی در نظریه های اقتصادی نیز وجود دارد. فکر می کنید چرا با وجودی که دولت، به گفته خودش، تعطیلی ندارد و شبانه روز در حال کار است، قیمت ها روز به روز افزایش می یابد و معیشت افراد محروم، سخت تر می شود و دست خالی فقرا، خالی تر؟ آیا این امر ناشی از بی برنامه بودن دولت است؟ اما به نظر می رسد چیزی غیرعادی در این گرانی ها وجود دارد و افسارگسیختگی آن به قدری شدید است که این فرض را تقویت می کند که پای نظریه یا نظریه هایی در میان است: نظریه هایی که ابایی از قربانی کردن فقرا برای وصول به رشد اقتصادی ندارند. برخی از نظریه‌پردازان توسعه، از جمله روستو و برخی مدافعان اقتصاد نولیبرال، بر این باور بوده‌اند که رشد اقتصادی باید بر توزیع عادلانه ثروت تقدم داشته باشد؛ دیدگاهی که در قالب نظریه «نشت به پایین» صورت‌بندی شد. اما بسیاری از متفکران نسبت به پیامدهای اجتماعی این نگاه هشدار داده‌اند: اینکه رهاسازی افسارگسیخته بازار، جامعه را در معرض فروپاشی پیوندهای اجتماعی و گسترش نابرابری قرار می‌دهد. و رشد اقتصادی که فاقد سازوکارهای بازتوزیعی باشد، به تقویت الیگارشی اقتصادی و تعمیق شکاف طبقاتی منجر می‌شود. در حقیقت، بدون عدالت، هیچ رشدی اتفاق نمی افتد.
از این روست که افزایش مداوم قیمت‌ها و فقیرتر شدن طبقات محروم را نمی‌توان تنها به ضعف مدیریتی یا بی‌برنامگی دولت‌ تقلیل داد. بخشی از این داستان، ریشه در رویکردی دارد که رشد را مقدم بر عدالت می‌نشاند و تحمل فشار بر اقشار مستضعف را هزینه‌ای اجتناب‌ناپذیر برای بزرگ‌تر شدن «کیک اقتصاد» تلقی می‌کند. چنین سیاست‌هایی حتی اگر در کوتاه‌مدت و در ظاهر، موجب افزایش شاخص‌های کلان اقتصادی شود، پیامد حقیقی آن چیزی جز بازتولید نابرابری، تضعیف طبقات پایین و تمرکز قدرت اقتصادی و سیاسی در دست محافل قدرت و ثروت نیست.
نظریات اقتصادی ضد مردمی باید کنار گذاشته شود. شاید لازم باشد که اندیشمندان ما به جای تمرکز بر «جامعه شناسی نخبه کشی» به سراغ «نخبه شناسی مردم کُشی» بروند: نخبگانی که مردم هیچ جایگاهی در نظریات شان ندارند. همانطور که تنها کشوری که سیاست خارجی شان می شناسد، آمریکاست، و تنها سرمایه ای که اقتصادشان می شناسد دلار است، تنها مردمی که جامعه شناسی شان به رسمیت می شناسد نیز طبقه ای است که خودشان در آن حضور دارند. مابقی توده هایی هستند فاقد عقلانیت و ظرفیت لازم برای رشد و توسعه کشور.
آمریکا هیچ غلطی نمی تواند بکند، اگر دولتمردان ما خودشان را از این جهان بینی شبه روشنفکری خلاص کنند. چرا که در این جهان بینی رو به زوال، آمریکا همه کاره است و حقیقتاً چاره ای جز تسلیم در برابر آن وجود ندارد. اما اگر دست از مردم کشی در نظریه های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی خود بردارند، و واقعیت های رو به تکثر جهان را فهم کنند، فرصت ها، ظرفیت ها، بدیل ها و آلترناتیوهایی نوظهوری را مشاهده خواهند کرد که می تواند راه خروج از بن بستی ذهنی باشد که گرفتار آن شده اند.