پادپخش | شش نکته برای استفاده از یک جهان فرصت چین

🎙️پادپخش | رادیو عصر

✍️ مسعود براتی

🎙️ بهنام زارع

متن کامل:

شش نکته برای استفاده از یک جهان فرصت چین

دیروز خبر انتخاب آقای قالیباف به عنوان نماینده ایران در امور چین منتشر شد. مرور چند نکته در این باره مفید خواهد بود:
1 این تصمیم نشان دهنده اهمیت روابط با چین برای ایران است. در سال ۱۳۹۸ نیز شهید علی لاریجانی (رئیس مجلس وقت) به عنوان نماینده ایران در امور چین تعیین شد. در آن زمان وضعیت روابط ایران و چین مناسب نبود. رفتار دولت ایران در توافق هسته‌ای و نیز در روابط دوجانبه با چین بعد از توافق هسته‌ای، برخی بی‌اعتمادی‌ها را سبب شده بود. بعد از خروج آمریکا از برجام دولت چین نیز تا چندماه از تحریم‌ها تبعیت کرد، اما به تدریج رفتار خود را تغییر داد. انتخاب شهید لاریجانی در تغییر این وضعیت اثرگذار بود. در حال حاضر نیز انتظار می‌رود این تصمیم در افزایش سطح همکاری‌ها موثر باشد.
2 باید توجه داشته باشیم که ایران در حال حاضر در جایگاه یک قدرت جهانی است و از چنین جایگاهی باید روابط دوجانبه خود با چین را طراحی و تنظیم کند. این تغییری است که به واسطه جنگ تحمیلی سوم رخ داده است و ملت ایران هزینه‌های زیادی بابت آن پرداخت کرده‌اند. ما می‌توانیم این واقعیت را در سفر ترامپ به چین مشاهده کنیم. دیدار دو رئیس جمهور کاملا متاثر از شکست ترامپ و گیر افتادن در باتلاق جنگ علیه ایران بود. ما از موضع یک قدرت جهانی به دنبال توسعه روابط راهبردی خود با چین هستیم. ما به دنبال روابطی شبیه روابط راهبردی روسیه با چین هستیم که متضمن پذیرش بیشتر از پیش ریسک مواجهه با تحریم از سوی چین است. یکی از گام‌های مهم فعال شدن سازوکار پرداخت رسمی بین ایران و چین است.
3 یک مساله مهم که آقای قالیباف به عنوان نماینده امور چین باید در نظر داشته باشد، لزوم اصلاح نگاه به چین است. باید بدانیم که چین یک بازیگر بزرگ و مستقل است و باید برای روابط با این بازیگر یک طراحی و برنامه‌ مستقل داشته باشیم. واقعیت این است که رفتار گذشته ما حکایت از این داشته است که نگاه ما به چین در اکثر مواقع تابع روابط ما با غرب بوده است؛ یعنی وضعیت ما با آمریکا، همواره تعیین‌کننده سطح و وضعیت تعامل با چین بوده است. حتی در دوره دوم ریاست‌جمهوری روحانی، بحث تفاهم ۲۵ ساله به عنوان یک کارت بازی برای تحریک دولت بایدن برای احیای برجام استفاده شد و انتشار جزییات آن به همین دلیل بود. وقتی مذاکرات احیای برجام در فروردین ۱۴۰۰ آغاز شد، شاهد امضای تفاهم‌نامه بودیم. در حال حاضر که آقای قالیباف مسئول مذاکرات با آمریکا برای پایان جنگ نیز هست، لازم است مراقبت شود تا برداشت اشتباه گذشته نسبت به نگاه ایران به چین تکرار نشود.
4 باید بدانیم بدون برنامه‌ریزی با پشتوانه قوی کارشناسی نمی‌توان از فرصت‌های چین استفاده حداکثری کرد. نظام متمرکز تصمیم‌گیری در چین نیاز به مواجهه‌ای از جنس تمرکز و برنامه‌ریزی دارد. کافیست به جلسات چینی‌ها با دیگران نگاه کنید، حجم بالای کاغذها روی میز نشان می‌دهد که چینی‌ها با برنامه گفتگو و مذاکره می‌کنند. در ایران این نگاه غریب است. تعاملات به ابتکارهای شخصی وابسته است که معمولا ناقص و غیردقیق است. خوشبختانه به سبب جایگاه حقوقی آقای قالیباف این امکان وجود دارد که از نهادهای دولت و مجلس برای پشتیبانی استفاده کند و برنامه ریزی دقیق و پیگیری موثر داشته باشد.
5 چالش همراهی و هم‌آهنگی دستگاه‌های اجرایی را جدی بگیریم. در روابط با چین باید یک پیام و یک تصویر از ایران در برابر چین قرار بگیرد. این مهم نیازمند همراهی و هم‌آهنگی تمامی بازیگران داخلی باشد. امری به شدت سخت و طاقت‌فرسا که حتی برخی آن را نشدنی می‌دانند. اما اگر چنین همراهی و هم‌آهنگی نباشد، روابط توسعه پیدا نمی کند. دستگاه‌های مختلف نمی‌توانند فقط ساز خود را کوک کنند و به مناسبات کلان توجه نداشته باشند. این چالش برای آقای قالیباف احتمالا جدی‌تر باشد چرا که او در دولت نیست. جایگاه معاون اولی برای چنین امری بسیار مناسب است و لذا ضرورت دارد که معاون اول همراهی کاملی با آقای قالیباف داشته باشد.
6 موارد فنی را مراقبت کنید. یکی از تجربیات تلخ در دولت سیزدهم، مانع بودن موارد فنی در برابر همکاری‌های راهبردی بود. مثال برقی شدن خط راه‌آهن گرمسار- اینچه برون نمونه قابل بررسی است. نه اینکه نباید نکات فنی را ندید و کنار گذاشت، بلکه باید جایگاه نکات فنی مشخص باشد و مانع همکاری‌های راهبردی نشود. خصوصا در بررسی کارها باید تمام وسواس فنی رعایت شود و تصمیم بر اساس یک بررسی دقیق فنی اخذ شود، اما پس از اخذ تصمیم نسبت به اجرای آن اهتمام ویژه شود. در این مرحله نباید نکات فنی مانع انجام همکاری شود.