هرمز و مالاکا؛ گذرگاه‌های راهبردی

ایران از ابتدای نبرد رمضان، از کنترل تردد کشتی ها و ممانعت از ورود کشتی های نظامی و تجاری دشمن به عنوان یک اهرم فشار موثر استفاده کرده ‌و بنا دارد اعمال حاکمیت خود بر تنگه هرمز و نیز عمان به عنوان کشور های ساحلی خلیج فارس را حفظ کند. از این جهت ضروری است به اهمیت تنگه هرمز در معادلات جهانی بپردازیم:
تنگه هرمز و تنگه مالاکا دو مسیر حیاتی در شریان‌های انرژی و تجارت جهان هستند که نقش مهمی در معادلات ژئوپلیتیکی قدرت‌های بزرگ ایفا می‌کنند. وابستگی اقتصاد جهانی به این گذرگاه‌های دریایی باعث شده امنیت و ثبات آن‌ها به مسئله‌ای راهبردی برای کشورهایی مانند ایران، چین و ایالات متحده تبدیل شود؛ مسیری که هرگونه تنش در آن می‌تواند بر بازار انرژی، تجارت جهانی و توازن قدرت در آسیا و خاورمیانه تأثیر بگذارد.
تنگه هرمز و تنگه مالاکا دو گلوگاه اصلی در شبکه انرژی و تجارت جهانی به شمار می‌آیند و بخش مهمی از معادلات قدرت میان ایران، چین و ایالات متحده با امنیت و کنترل این مسیرها گره خورده است. تنگه هرمز در خلیج فارس محل عبور بخش قابل توجهی از صادرات نفت جهان است و کشورهای تولیدکننده خاورمیانه برای رساندن انرژی به بازارهای جهانی به این مسیر وابسته‌اند. ایران نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی خود در سواحل شمالی این تنگه، یکی از بازیگران مهم در معادلات امنیتی آن محسوب می‌شود و همواره بر نقش خود در تأمین امنیت کشتیرانی و همچنین حقوق قانونی‌اش در این آبراه بین‌المللی تأکید کرده است.
در سوی دیگر، تنگه مالاکا در جنوب شرق آسیا قرار دارد و یکی از پرترددترین مسیرهای دریایی جهان به شمار می‌رود. بخش بزرگی از تجارت جهانی و سهم مهمی از انرژی مورد نیاز اقتصادهای آسیایی، به‌ویژه چین، از این مسیر عبور می‌کند. به همین دلیل پکن نسبت به امنیت این تنگه حساسیت بالایی دارد و آن را یکی از نقاط کلیدی در امنیت انرژی خود می‌داند.
از نگاه بسیاری از تحلیلگران، چین به دلیل وابستگی قابل توجه به واردات انرژی از غرب آسیا، به ثبات و باز بودن مسیرهای دریایی از جمله تنگه هرمز توجه ویژه‌ای دارد. نفتی که از خلیج فارس صادر می‌شود ابتدا از تنگه هرمز عبور کرده و سپس از مسیرهایی مانند تنگه مالاکا به شرق آسیا می‌رسد؛ بنابراین هرگونه تنش یا اختلال در هرمز می‌تواند بر امنیت انرژی چین نیز تأثیر بگذارد. در همین چارچوب، پکن معمولاً بر احترام به حقوق بین‌الملل دریایی، حفظ ثبات در مسیرهای کشتیرانی و حل اختلافات از راه‌های دیپلماتیک تأکید می‌کند.
ایالات متحده نیز از زاویه‌ای دیگر به این دو تنگه می‌نگرد. واشنگتن در راستای حفظ اهداف قدرت طلبانه خود همواره بر حفظ آزادی کشتیرانی در آبراه‌های بین‌المللی تأکید کرده و حضور دریایی خود را در مناطق مختلف، از جمله خلیج فارس و منطقه هند ـ اقیانوس آرام، در همین چارچوب توجیه می‌کند. تنگه هرمز و تنگه مالاکا هر دو در معادلات راهبردی آمریکا جایگاه مهمی دارند؛ نخست به دلیل تأثیر مستقیم بر بازار جهانی انرژی و دوم به دلیل نقش تعیین‌کننده آن در تجارت جهانی و توازن قدرت غرب در آسیا.
در مجموع، هرمز و مالاکا دو حلقه به‌هم‌پیوسته در زنجیره انتقال انرژی و تجارت جهانی هستند. امنیت و ثبات این گذرگاه‌ها برای حفظ منافع اقتصادی اهمیت دارد و به همین دلیل در محاسبات راهبردی قدرت‌های بزرگ و کشورهای ساحلی جایگاهی ویژه یافته‌اند.