لزوم خروج از ان‌پی‌تی و احیای بازدارندگی سیاسی ایران

در پی تجاوز گستردۀ نظامی به کشور و زیرساخت‌های هسته‌ای در میانۀ مذاکرات، کارشناسان با اشاره به بی‌اثری بازرسی‌های آژانس در تأمین امنیت مراکز هسته‌ای کشور، بر لزوم پایان دادن به حضور در «پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای» (NPT) تأکید دارند؛ چراکه تداوم عضویت در این معاهده، اکنون به جای تضمین حقوق صلح‌آمیز، به تهدیدی علیه امنیت ملی و منافع عالی کشور تبدیل شده است.
با آغاز دومین تجاوز نظامی آمریکایی- صهیونیستی به جمهوری اسلامی ایران در 9 اسفند 1404، تأسیسات هسته‌ای کشور در نطنز، مجدداً مورد حمله قرار گرفت. این حملۀ گسترده بعد از اطمینان غرب و اسرائیل از عدم تسلیم ایران در مقابل خواسته‌های آنان اتفاق افتاد؛ درست همچون جنگ 12 روزه که پس از چند مرحله مذاکرۀ غیرمستقیم ایران و آمریکا، رژیم صهیونیستی در شبیخونی در 23 خرداد ماه 1404 به کشور حمله و بسیاری از فرماندهان رده‌بالا و دانشمندان هسته‌ای را به شهادت رساند. همچنین در آن جنگ، تأسیسات هسته‌ای ایران نیز در اراک، نطنز، اصفهان و فردو هدف بمباران قرار گرفت. ترامپ نیز بارها ادعا کرد که این مراکز کاملاً نابود شده‌اند. در حال حاضر، ایران مجدداً از 9 اسفند به بهانه‌های واهی، به‌ویژه «احتمال ساخت سلاح هسته‌ای»، در میانۀ مذاکرات، مورد تجاوزی گسترده‌ از سوی آمریکا و اسرائیل قرار گرفته است. در این جنگ در کنار امام خامنه‌ای و بسیاری از مقامات و فرماندهان ارتش، سپاه، ستاد کل نیروهای مسلح و وزارت دفاع، به زیرساخت‌های کشور، به‌ویژه به تأسیسات هسته‌ای صلح‌آمیز نطنز نیز حمله شد. درواقع، این حمله تهدیدی وجودی علیه کشور ذیل پرونده هسته‌ای ایجاد کرده است. با این حال، در این حمله نیز آژانس بین‌المللی انرژی اتمی با سکوت و عدم محکومیت این حمله، زمینه‌ساز مشروعیت آن شده است. درواقع آژانس خود یکی از ارکان این جنگ وجودی محسوب می شود. این اقدام در حالی صورت گرفت که ایران از سال 1347 عضو پیمان منع گسترش بوده است.
از سوی دیگر، ایران با شروع فعالیت‌های هسته‌ای خود پس از پیروزی انقلاب اسلامی، پذیرای بیشترین بازرسی‌ها و راستی‌آزمایی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بوده است. با این حال، ثمرۀ این همکاری‌ها نه‌تنها بهره‌مندی آزادانۀ ایران از حقوق صلح‌آمیز خود در زمینۀ انرژی هسته‌ای نبود، بلکه شاهد تحریم‌های شدید اقتصادی، فشارهای سیاسی و نیز خرابکاری و تهدیدهای سیاسی توسط دارندگان غیرمشروع سلاح‌های هسته‌ای، به‌ویژه رژیم‌های تروریستی آمریکا و اسرائیل بود.
آژانس بین‌المللی انرژی اتمی به عنوان متولی پیمان NPT به ریاست رافائل گروسی، در کنار زمینه‌سازی حمله به ایران مطابق اظهارات مقامات عالی‌رتبه کشور، با عدم محکومیت حمله، چنین کاری را خارج از حیطۀ وظایف خویش دانست. درواقع، آژانس به جای دفاع از حقوق و تأسیسات هسته‌ای ایران، خود به یک عامل تهدید علیه آن و منافع ملی جمهوری اسلامی ایران تبدیل شد. این هم در حالی است که کشورها از طریق عضویت در NPT در تلاش هستند در کنار بهره‌مندی بدون محدودیت از فناوری صلح‌آمیز هسته‌ای، از تأسیسات آنها نیز ذیل قوانین و مقررات آژانس حفاظت شود و در غیر این صورت، حضور در این پیمان معنایی ندارد. در مورد ایران نه تنها موارد فوق حاصل نشده، بلکه این حضور و پایبندی خود به یک تهدید علیه صنعت هسته‌ای و منافع عالی کشور تبدیل شده است. لذا در میانۀ این جنگ، که یک طرف آن موضوع هسته‌ای است، در کنار واکنش‌های نظامی، ضرورت دارد جمهوری اسلامی ایران در پروندۀ هسته‌ای و با بهره‌گیری از سازوکارهای مشروع و قانونی پیمان منع گسترش، به‌ویژه مادۀ 10 آن، پاسخی قاطع و بازدارنده به این تهدید وجودی بدهد. مطابق مادۀ 10 این پیمان: «چنانچه هريك از طرفهاي پيمان تشخيص دهد كه حوادث فوق‌العادۀ مربوط به موضوع اين پيمان، مصالح عاليۀ كشورش را به مخاطره افكنده است، حق خواهد داشت در اعمال حق حاكميت ملي خود از پيمان كناره‌گيري كند. طرف مذكور بايد اين كناره‌گيري را با اخطار قبلي سه ماهه به كليۀ دول ديگر طرف پيمان و به شوراي امنيت ملل متحد اعلام نمايد.» بنابراین دولت جمهوری اسلامی ایران می‌تواند با هدف دفاع از خود، از این پیمان بلامنافع خارج شود و با استفاده از سیاست ابهام هسته‌ای، بازدارندگی و پیش‌بینی‌ناپذیری خود را احیا نماید.
درواقع، زمانی که این معاهده و همکاری‌های گسترده با آژانس نتوانسته امنیت مراکز هسته‌ای ایران را تضمین کند و تأسیسات صلح‌آمیز ایران مورد شدیدترین حملات توسط دو قدرت اتمی قرار گرفته است، ماندن در معاهده و تداوم همکاری، محلی از اعراب ندارد. ایران در شرایطی که هدف بمباران‌ها و نقض حاکمیت خویش قرار دارد، باید با پاسخی قاطع، ضمن قرار دادن خود در موضع برتر در هر گونه تعامل آتی، نظم و استیلای در حال فروپاشی غربی، به‌ویژه در حوزۀ هسته‌ای را بر هم زند. همچنین کشور می‌تواند در کنار بهره‌مندی آزادانه از فواید صلح‌آمیز این فناوری، با جلوگیری از درز اطلاعات حیاتی هسته‌ای کشور به آژانس انرژی اتمی، مانع از تجاوزات رژیم‌های تروریستی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات صلح‌آمیز هسته‌ای خود شود.