سکولاریسم پنهان

اینگونه نیست که صبح از خواب بیدار شویم، تلویزیون را روشن کنیم و با این خبر مواجه شویم که «بنا به تصمیم مراجع ذی‌صلاح از امروز دین از سیاست جدا اعلام می شود.» سکولاریسم صورت های پنهان و ظریفی دارد که راه را برای سکولاریسم صریح و آشکار هموار می کند. یکی از این صورت های پنهان، حذف منطق مشترک قلمروهای مختلف زندگی سیاسی و اجتماعی است.
احتمالاً شعار معروف روحانی در انتخابات ریاست جمهوری سال 92 را به خاطر دارید: «باید هم چرخ سانتریفیوژ بچرخد و هم چرخ اقتصاد». این شعار متضمن سکولاریسمی پنهان بود، زیرا بر این مفروض نادرست استوار بود که چون چرخ های سانتریفیوژ می چرخد، چرخ های اقتصاد نمی چرخد. این مفروض بر جدایی منطق قلمرو دانش و صنعت هسته ای از منطق قلمرو اقتصاد دلالت دارد. شکل خالص تر آن را می توان اینگونه بیان کرد: منطق حاکمیت از منطق اقتصاد جداست.
به عبارت ساده تر، ایده اصلی آن است که حاکمیت ایران بر صنعت و دانش هسته ای، یک قلمرو است و اقتصاد، قلمرو دیگری است و هر کدام منطق درونی خود را دارند. لذا با معامله بر سر حاکمیت هسته ای می توان به افزایش رشد اقتصادی کمک کرد. اما تجربه برجام نشان داد که این دو از یکدیگر جدا نیستند و به هر میزان که حاکمیت تضعیف شود، اقتصاد نیز رو به زوال می رود، چرا که به هر میزان که از حاکمیت کاسته شود، بر سلطه خارجی و طمع و زیاده خواهی آن افزوده می شود.
چندی پیش نیز رئیس هیأت مذاکره کننده سخنانی بیان کرد که یادآور شعار معروف روحانی بود: «باید همگی امروز سنگر را از رزمندگان پای لانچر بگیریم و در آن بایستیم، تا این مردم را از زیر بار فشار اقتصادی برهانیم، زندگی آسوده و توأم با رفاه برایشان فراهم آوریم و کشورمان را در همه ابعاد، استوار و توانمند بسازیم.»
در این سخنان نیز مفروض شده است که رهایی از فشار اقتصادی منوط به گرفتن سنگر از رزمندگان پای لانچر است؛ وجه شباهت این سخنان با شعار معروف روحانی آن است که به قلمرو اقتصاد، منطق مستقلی اعطا می کند، مثلاً کسب حداکثر سود یا ایجاد رفاه، که متمایز از منطق جنگ و میدان است. این تمایز نیز به نتیجه مشابهی می رسد: معامله بر سر حاکمیت ایران می تواند به رشد و رفاه اقتصادی کمک کند؛ این حاکمیت می تواند حاکمیت بر صنعت هسته ای باشد یا حاکمیت بر تنگه هرمز.
مسأله مهمی که باید بدان توجه داشت آن است که تا حق حاکمیت ایران به طور کامل، تثبیت و تحکیم نشود، هیچ رشد اقتصادی پایداری محقق نمی شود. دلیل آن نیز روشن است: همه قلمروهای اجتماعی و سیاسی، چه اقتصاد باشد، چه فرهنگ، و چه دیپلماسی باشد و چه میدان جنگ، همگی منطق مشترکی دارند که عبارت است از استقلال طلبی، استکبارستیزی، انطباق با ارزش های دینی، و مقاومت در برابر سلطه طلبی و زیاده خواهی. اگر فقط در قلمرو میدان و جنگ، استکبار ستیز باشیم و در قلمرو اقتصاد، تسلیم طلب، چیزی جز سکولاریسم پنهان نخواهد بود.
تعابیری مثل اینکه حالا نوبت اقتصاد است، یا حالا نوبت دیپلماسی است، متضمن چنین سکولاریسمی است، زیرا این تصور را القا می کند که قرار است منطق متفاوتی دنبال شود. این سکولاریسم به تضعیف حاکمیت منجر می شود و اگر می خواهید ببنید که اثر این سکولاریسم بر اقتصاد چیست، تفاهم نامه اخیر بین ایران و آمریکا را در نظر بگیرید: اینکه امریکا قصد دارد پول های بلوکه شده ایران را به اختیار خودش خرج کند، محصول تضعیف حاکمیت سیاسی ایران است که در قلمرو اقتصادی نیز امتداد یافته است.
زمانی که یک کشور خارجی بتواند برای صنعت هسته ای یا سیاست خارجی یا حاکمیت سرزمینی ایران تصمیم بگیرد، برای اقتصاد ایران نیز تصمیم خواهد گرفت و آن را در راستای منافع خودش جهت می دهد. از اینرو هر گونه تقابلی میان منطق اقتصاد و منطق سایر قلمروها نظیر صنعت هسته ای، جنگ یا مقاومت، یکی از صورت های پنهان سکولاریسم است که منطق بنیادین و مشترک میان آنها را از میان می برد و به سلطه اجنبی بر این سرزمین کمک می کند.